Irak’ta Bir İlk: Elektronik Sayım

IKB Sayım Komisyonu: 2020 Sayımında milli ve din farklılığı olan oluşumların sayılarını belirlemeye çalışacağız

 

 

Irak Kürdistan Bölgesi İstatistik Komisyonu Başkanı Sirvan Muhammed, 2020 yılında Irak genelinde yapılması beklenen sayım ile ilgili, “Irak Hükümeti elektronik şekilde bir sayım yapmayı kararlaştırmış. Yani daha önce yapılanlardan farklı olacak.” dedi.

 

Sayımın emniyeti ve şeffaflığı açısından ise Muhammed, ” Tabii ki bu elektronik sistemde daha farklı zorluklar bulunuyor. Örneğin bir sayım aletini bir bölgeye gönderdiğinizde ve ona gösterdiğiniz çerçevede abluka sistemini göstermiş ve numaralandırmayı da yapmışsınızdır.” şeklinde açıklama yaptı.

 

İstatistik Komisyonu Başkanı Sirvan Muhammed 2020’de yapılması planlanan sayımla ilgili Tba’nın sorularını yanıtladı.

 

 

2020 yılında Irak genelinde bir nüfus sayımı yapılması bekleniyor yani bu Irak Kürdistan Bölgesi’ni de kapsıyor demektir. Nasıl bir sayım olacak?

 

Irak Hükümeti bu kez sayımın elektronik ortamda gerçekleşmesine karar verdi. Yani daha önce Irak’ta yapılan sayımlardan daha farklı bir yöntemle gerçekleşecek. Daha önceki sayımlarda bir günlüğüne sokağa çıkma yasağı ilan edilirdi ve o gün içerisinde sayım tamamlanırdı. Bu sayımın gerçekleşmesi için çok sayıda kişi görevlendirilirdi. Ancak bu kez tablet yoluyla gerçekleşecek ve birkaç gün sürecek. Yeni yönteme daha çok hakim olmak için 4-8 Mayıs tarihlerinde Mısır’a ziyaret düzenlendi. Söylemeye değer ki Mısır 2017 yılında aynı elektronik sistemi kullanarak 94 milyon kişiyi sayımdan geçirdi, şu anda ise bu rakam 98 milyona yükselmiş. Söylemeliyim ki başarılı bir ziyaret oldu ve çok fazla bilgi elde ettik.

 

Önümüzdeki haftalarda ise Irak Merkez İstatistik Kurumu’ndan bir heyet Ürdün’e ziyaret gerçekleştirecek. Çünkü bu kurum anayasaya göre sayım sürecinin birinci sorumlusudur.  Biz de bu heyet içerisinde yer alacağız.

 

Ülkelerde sayımlar farklı yöntemlerle yapılıyor. Kimisi kağıt kimisi elektronik sistemle gerçekleştirir. Nitekim çok ilerleyen ülkelerde ise her vatandaşa bir vergi numarası atfedilir ve o numara üzerinden hem vatandaşın ekonomik durumu bilinir, hem bu tür sayımlar gerçekleştirilir. Doğruyu söylemek gerekirse biz o seviyeye henüz ulaşamadık. Bu ziyarette Ürdün’ün bu sayım sürecini nasıl gerçekleştirdiğini öğrenmek istiyoruz. Biz Irak’a uyarlanabilecek en iyi yöntemi hayata geçirmek istiyoruz, illaki Mısır veya Üdün gibi olması gerekmiyor.

 

Irak’ta kabul görmeyen iki sayım gerçekleştirilmiş. Biri 1965 diğeri ise 1997, çünkü bu sayıma Erbil, Duhok ve Süleymaniye dahil edilmedi .

 

Önümüzdeki yıl yapılan sayımın önemi nedir?

 

Biz Kürdistan Bölgesi olarak Irak’tan bir parçayız. Muhtemelen bizim için özel olarak bir önemi olmasın, ancak bu tür sayımlar ülke genelinde yapılmalıdır aksi halde genel bir sayım olarak kabul görmeyecek. 1997 yılında Irak’ta bir sayım gerçekleşti ancak Kürdistan Bölgesi’ndeki 3 il ona dahil değildi. Çünkü o yıllarda Bölge, Irak idaresi içerisinde değildi. Bu nedenle o sayım kabul görmedi ve tanınmadı. Irak’ta kabul görmeyen ve tanınmayan iki sayımdan söz edebiliriz. Birincisi 1965 sayımları, ikincisi ise daha önce sözünü ettiğim 1997 sayımı. Çünkü Erbil, Duhok ve Süleymaniye bu sayıma dahil edilmedi.

 

Sayımlar 10 yılda bir yapılır ve yapılmasındaki amaç sadece ülkenin nüfusunu tespit etmek değildir, ülkede şehir sakinleri, köy sakinleri, oluşumlar ve ülkenin genel durumunu tespit etmektir. Hiçbir istatistik süreçte, sayım kadar net bilgiler elde edilemez. Örneğin siz bir kasabada kaç kişinin yaşadığını, kaçının erkek, kaçının kadın olduğunu, iktisadi, sosyal, sağlık durumlarını öğrenmek, hatta müstakil, ev veya apartman dairesi, dükkan gibi konularda her detayı elde etmek için sayım kaçınılmazdır.  Sayımlarda aynı zamanda insanların nerelerde yaşadıkları hakkında da bilgiler elde edeceğiz. Evi nasıl yapılmış, hangi sene yapılmış, kaç odası var vs… Bu gibi detaylar ülkenizde halkın refahı ve insanların yaşam biçimi, ülkenin gerçek sahada ne düzeyde olduğunu gösterir.

 

Sayım yapıldığında çadırlar bile o sayıma dahil edilir yani göçebe hayatı yaşayanları bile içine alır. İkincisi sayım yapmak için daha geniş ve ince işlenen bir veri toplama çerçevesi oluşturulması gerekiyor. Biz 2009 yılında sayım için bir hazırlık yaptık ve bu çerçeveyi oluşturduk nitekim sayımı gerçekleştiremedik. Aynı çerçeve tüm alanda 10 yıl sonra kullanılır.

 

1987 yılından beri Irak’ta “yok bu kadar, yok şu kadar artış yaşanmış, nüfus bu kadar” diye tahminlerde bulunuyoruz, nitekim azalmalar da çok. Çünkü Irak’ın yaşadığı farklı durumlardan dolayı insanlar göçe maruz kaldı, hayatını farklı olaylarda yitirenler oldu. Bu kadar savaş ve çatışmalar yaşandı, kimisinin yeri yurdu hala belli değil.

 

Kürdistan Bölgesi’nin her dört ilindeki nüfus oranı 2019 yılının sonuna kadar toplam 6 milyon 33 bin kişi sayısına ulaşacaktır Irak ve ayrıca Irak Kürdistan Bölgesi nüfusu ne kadardır ve hangi yöntem göz önünde bulundurularak cevaplanabilir.

 

Açıkçası bu sayılar sadece tahminle cevaplanıyor ve tahminler de gerçeği yansıtıyor çünkü daha önce bahsettiğim 2009 yılında yapılan o çerçeve yönteminden yola çıkarak tahmin yürütülüyor. O yıl “Abluka ve Numaralandırma” yöntemi uygulandı. Bu yöntem, nüfusta ayrıca kadın erkek oranını elde etmemizi sağladı. Daha sonraki süreçte ise bu çerçeve içerisinde yer alan bebek ölümleri ve diğer sosyal yaşantıdaki okul kayıtları gibi hareketlilikleri göz önünde bulundurduk. Böylece 2009 yılından sonra nüfus gelişmesini tahmin edebildik. Eğer Kürdistan Bölgesi nüfusunu 2009 yılında elde edilen bilgiler doğrultusunda tahmin etmemiz gerekirse 2019 yılının sonuna kadar her 4 ili içerisine alarak, 6 milyon 33 bin kişi olarak tahmin edebiliriz.

 

Bölge’de 250 bin sığınmacı ve 811 bin göçmen var

 

Yukarıda verdiğim rakam göçmen ve sığınmacıları içerisine almıyor. Söylemeliyim ki UNHCR (Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği) raporuna göre 2019 yılında bölgeye sığınan 250 bin kişi bulunuyor. Göçmenlerin ise bu yılın şubat ayına kadar elde edilen oranda sayıları 811 kişi olarak tespit edilmiştir. Irak Merkez İstatistik Kurumu’nun paylaştığı oranlara göre Irak nüfusunun 39 milyonun üzerinde olduğu tahmin ediliyor. Bu rakam sığınmacı ve göçmenleri içine almıyor. Ancak Irak’tan göçenlerin yüzde 99’u Kürdistan Bölgesi’nde yaşamını sürdürmekte. Nitekim yaklaşık 2 milyon kişi Irak’tan göçmüştür. Bunların 811 bini Kürdistan Bölgesi’nde barınıyor. Önümüzdeki sayımda millet ve din üzerinde farklılık gösteren oluşumların da sayısını ortaya koyacağız.

 

Sayımda hile olmayacağının ne gibi bir garantisi var? Vatandaş buna ne kadar güvenebilir?

 

İlk önce bunu bilmeliyiz, Irak Merkez İstatistik Kurumu ve Kürdistan Bölgesi İstatistik Komisyonu hiçbir siyasi tarafa bağlı değildir. Her iki taraf olarak daha önceki çalışmalarımızdan da yola çıkıp şunu ispat ettik ki elde ettiğimiz sayılar ister iyi ister kötü, sahadaki gerçekliği yansıtmaktadır. Çoğu kez sayıların kötü olduğunu gördük ancak yine de olduğu gibi gösterdik ve saklamadık. Ben yaklaşık 10 yıldır bu komisyonun başında bulunuyorum ve bu süre zarfında hiçbir siyasi tarafın bizimle irtibat kurduğunu görmedim ve doğrusunu söylemem gerekiyorsa biz de hiçbir tarafın işlerimize müdahale etmesine izin vermedik. Tabii ki bu elektronik sistemde daha farklı zorluklar bulunuyor. Örneğin sayım aletini bir bölgeye gönderdiğinizde, ona gösterdiğiniz çerçevede abluka sistemini göstermiş ve numaralandırmayı da yapmışsınızdır. Bu kişi yani cihazı götürecek kişi o bölgede ve çerçevede kaç ailenin bulunduğunu ve kaç çocuğa sahip olduklarını biliyor. Sayıları girildiğinde ise, şayet birbiriyle uyumlu olmaz ise o zaman cihaz onu reddeder. Sayımı bitirdikten sonra bütün detaylar ve bilgiler receiver içerisine yerleştirilip kilitlenir. O receivera müdahale edebilmek için Irak Merkez İstatistik Kurumu’nun onayını almak gerektirir. Hiç kimse o cihaza müdahale edemez. Öte yandan bir yüksek komite kurulacak ki o komite Bağdat’ta kuruldu zaten, 21 mayısta biz de katılım gösterdik. Bütün ilgili makamların temsilcileri orada bulunuyor ve Irak Planlama Bakanı’nın başkanlığında gerçekleşecek. Benzer bir kurul da Kürdistan Bölgesi’nde Eğitim Bakanı gözetiminde oluşacak. 2020 yılında sağlıklı bir sayımın gerçekleşmesi için bütün yolları deneyeceğiz. Şayet sağlıklı bir sayım gerçekleşmez ise Irak’a büyük bir zarar olarak dönecek çünkü planlar doğru olmayan bir temel üzerine kurulmuş olacak ve buna benzer bir durumda sorumluluk kendisine döner.

Röp: Ziya Uzeiry / Foto: Ali Salim

Bir cevap yazın