Erbil’de Tütüncülük Mesleği ve Tarihçesi

Tütün, Haziran-Ağustos ayları arasında pembemsi renkli çiçekler açan, 0,75-1,5 m boylarında, bir yıllık kültür bitkisidir aslında. Fakat insanoğlu tarafından farklı amaçlarla kullanılmıştır.

 

Amerikan Yerlileri (Kızılderililer), Avrupalılar kıtaya gelmeden önce tütün kullanmaktaydı. İlk Avrupalı yerleşimciler tütün kullanmayı Kızılderililerden öğrenerek tütünü daha sonra gittikçe popüler olacağı Avrupa’ya taşıdılar.

 

Aslında Kızılderililer arasında tütün eğlence amacıyla değil, ayinlerinde ve ancak deneyimli şamanlarınca dini gerekçelerle kullanmalarına karşın Avrupalılar tütünü eğlence ve vakit geçirme amacıyla yaygınlaştırdılar.

 

Erbil’in tanınantütüncülerinden olan fakat şu anda ayrı meslek grubunda çalışan Züheyir Hacı Casim Tütüncü, mesleğine ilişkin merak edilenleri TEBA’ya anlattı.

Büyük dedesinin Erbil’deki en eski tütüncü olduğunu söyleyen Züheyir Hacı Casim Tütüncü, “Babamın dedesi olan Hacı Kasım Tütüncü, bundan 150 yıl önce bu meslekte çalışmış. Dükkanı, Erbil’in şu anki Bata Caddesindeymiş,o bölge aslında tütüncülerin olduğu bir bölgeymiş, böylelikle dedelerimiz orada çalışmışlar.” dedi.

 

Ailecetütüncülüğü bırakma sebebini anlatan Züheyir Hacı Casim, “Tütüncülükteki kaçakçılık meselesinin dinen uygun görülmemesi sonucu bu mesleği bıraktık.  Büyük dedemizden sonra Aziz Tütüncü ailesi bu işe başlarlar. Hacı Kasım, Erbil’in en eski tütüncüsü diyebilirim.” ifadelerini kullandı.

 

Tütün mamüllerinin İran’dan ithal edildiğini belirten Züheyir Hacı Casim, Erbil’de tütün ekimi hakkında bilgi olmadığı için kentte ekilmediğini kaydetti.

 

Züheyir Hacı Casim, büyük dedesinin o dönem ana maddenin İran’dan kaçak yolla getirilmesi nedeniyle mesleği bıraktığını ve farklı meslek alanlarına yöneldiğini söyleyerek, “Tütüncülükten sonra Erbil’in Kayseri Çarşısı’na gelerek bakkal açmıştır. Bir nevi o dönemin süper marketini açmıştır ve çeşitli ürünler satmış.” dedi.

 

Tütünün sarma işleminin yapıldığı kağıda değinen Züheyir Hacı Casim, “Sigaranın tütünü İran’dan gelirdi, sardığımız kağıdı ise Musul’dan getirilirdi. Erbil’de sadece sarım işlemi yapılıyordu. İki çeşit sigara kağıdı vardı, birincisi kamış şeklindeydi ve hazırdı. Sadece tütün ile doldurulurdu. Diğer türü ise düz kağıt şeklindeydi, sarmak gerekirdi, dolayısıyla da ikinci tür daha eskiydi. Sarma işleminde kullanılan kağıda ‘bafra’ kağıdı denilirdi. Sarım işi için kullandığımızküçük bir alet vardı. Küçük alet, deriden yapılmıştı ve sarma işini daha da kolaylaştırıyordu.’’ şeklinde açıklama yaptı.

 

 

Son olarak sigara ağızlığına değinen Züheyir Hacı Casim Tütüncü, “O dönem kullanılan iki türü vardı. Biri ağaçtan yapılıyordu, diğeri ise çamurdan. Çamurdan olanlar yapımında kullanılan maddeden dolayı ağırdı. Erbil’de sigara ağızlığı ‘emcik’ (emciği) olarak adlandırılıyordu. Bazıları uzun hazırlanırdı, sebebi ise sigara dumanından azda olsa uzak kalınmasını sağlamasıydı. Diğeri ise standart boylarda kısa şekilde hazırlanırdı.” dedi.

 

Haber: Ziya Uzeiry

Foto: Ali Salim Çelebi